Dostawca czy podmiot stosujący?

W AI Act jest pytanie, które przesądza o większości Twoich obowiązków, i nie brzmi ono "czy mój system jest wysokiego ryzyka?".

Brzmi: "czym ja jestem?"

Rozporządzenie przypisuje obowiązki według roli w łańcuchu wartości. Przepaść między rolami jest ogromna, a błędna odpowiedź kosztuje w obie strony - albo planujesz budżet na pracę, której nigdy nie byłeś winien, albo pomijasz tę, którą byłeś.

Cztery role

Wszystko obraca się wokół zwrotu "pod własną nazwą lub znakiem towarowym". Nie kto napisał kod. Nie kto wytrenował model. Czyja nazwa jest na produkcie, gdy trafia on na rynek.

Błąd, który założyciele popełniają najczęściej

"Zbudowaliśmy to, więc jesteśmy dostawcą."

Czasem prawda. Często nie - a różnica jest warta realnych pieniędzy.

Jeśli sam system AI należy do kogoś innego - narzędzie rekrutacyjne na licencji, model wsparcia wywoływany przez API, produkt scoringowy odsprzedawany wewnątrz Twojej platformy - a Ty używasz go w swojej działalności, jesteś podmiotem stosującym ten system. Owszem, coś zbudowałeś. Zbudowałeś produkt wokół cudzego systemu AI, a rozporządzenie interesuje, które z tych dwóch jest tym systemem AI.

To, co odpada, jest istotne. Bez oceny zgodności. Bez oznakowania CE. Bez dokumentacji technicznej z załącznika IV. Bez rejestracji w bazie UE. To są te kosztowne, powolne i zależne od jednostki notyfikowanej obowiązki, a podmioty stosujące po prostu ich nie mają.

Błąd, który działa w drugą stronę

Dwie drogi wprowadzają Cię w obowiązki dostawcy bez decyzji o zostaniu dostawcą.

1. Istotna modyfikacja - artykuł 25

Stajesz się dostawcą systemu, który wcześniej należał do kogoś innego, jeśli:

• umieszczasz własną nazwę lub znak towarowy na systemie wysokiego ryzyka już obecnym na rynku;
• dokonujesz istotnej modyfikacji systemu wysokiego ryzyka tak, że nadal pozostaje wysokiego ryzyka; albo
• zmieniasz zamierzony cel systemu - w tym takiego, który wcześniej nie był klasyfikowany jako wysokiego ryzyka - tak, że staje się on wysokiego ryzyka.

Ten trzeci punkt łapie ludzi. Weź uniwersalne narzędzie klasyfikujące, skieruj je na przesiewanie CV, sprzedaj pracodawcom pod swoją marką - i właśnie stworzyłeś system wysokiego ryzyka, którego jesteś dostawcą. Nikt nie wysłał zawiadomienia. Obowiązki pierwotnego dostawcy nie przeszły na Ciebie - do Ciebie przywiązał się nowy zestaw.

White-labelling to ta sama pułapka w ładniejszym garniturze. Odsprzedaż pod własną marką umieszcza na produkcie Twoją nazwę, a rozporządzenie czyta nazwy.

2. GPAI - artykuł 53

Osobne pytanie z osobną odpowiedzią. Co zrobiłeś z modelem?

• Wywołania API albo prompting - jesteś poniżej w łańcuchu. Obowiązki z artykułu 53 spoczywają na dostawcy modelu. Nie na Tobie.
• Lekkie dostrojenie, ta sama domena, umiarkowany zbiór danych - w typowym przypadku nadal poniżej w łańcuchu.
• Istotne przetrenowanie, poważna zmiana parametrów albo nowa domena zadań - możesz być dostawcą GPAI: dokumentacja techniczna z załącznika XI, informacje dla podmiotów niżej w łańcuchu z załącznika XII, polityka praw autorskich i eksploracji tekstów i danych oraz publiczne podsumowanie danych treningowych.

Stosowane od sierpnia 2025, egzekwowalne od 2 sierpnia 2026. Najbardziej narażone są zespoły, które w 2025 zrobiły poważne dostrojenie z powodów wydajnościowych, gdy nie było regulacyjnego powodu, by o tym myśleć. Więcej o tym, gdzie leży ten próg.

Prawdopodobnie jesteś jednym i drugim

Większość firm o jakiejkolwiek skali pełni obie role jednocześnie i rozporządzeniu to nie przeszkadza - oznacza po prostu dwa zestawy obowiązków.

Realistyczny przykład. Dwudziestoosobowa firma HR-tech:

• Dostawca własnego systemu rankingowania CV, sprzedawanego pracodawcom pod własną marką. Wysokie ryzyko wg załącznika III pkt 4. Pełne obowiązki dostawcy do 2 grudnia 2027.
• Podmiot stosujący gotowego notatnika AI używanego we własnej rekrutacji. Obowiązki z artykułu 26, a jeśli ten notatnik jest wysokiego ryzyka, dotyczą tej firmy jako jego użytkownika.
• Podmiot stosujący chatbota wsparcia na stronie marketingowej. Ograniczone ryzyko, ujawnienie z artykułu 50, obowiązuje już teraz.

Trzy systemy, trzy pozycje, jedna firma. Dlatego "jaką kategorię ryzyka ma moja firma?" nie jest pytaniem, na które rozporządzenie potrafi odpowiedzieć. Role i kategorie przypisuje się systemom, a nie organizacjom. Każda ocena jest per system, a firma z trzema systemami AI ma trzy oceny.

Artykuł 26 w całości - co naprawdę są winne podmioty stosujące

Warto przeczytać, bo jest krótszy, niż ludzie się obawiają:

• Używaj systemu zgodnie z instrukcją użytkowania dostawcy
• Przypisz nadzór człowieka osobie fizycznej mającej kompetencje, przeszkolenie i uprawnienia do jego sprawowania - oraz możliwość nadpisania decyzji
• Zadbaj, by dane wejściowe były adekwatne i wystarczająco reprezentatywne dla zamierzonego celu, w zakresie, w jakim je kontrolujesz
• Monitoruj działanie i zawieś użycie, jeśli system stwarza ryzyko
• Zgłaszaj poważne incydenty dostawcy i organowi
• Przechowuj automatycznie generowane logi przez co najmniej sześć miesięcy, jeśli są pod Twoją kontrolą
• Informuj pracowników i ich przedstawicieli przed wdrożeniem systemu wysokiego ryzyka w miejscu pracy
• Informuj osoby, których dotyczą decyzje podejmowane lub wspierane przez system
• Współpracuj z organami

To realne obowiązki. Ale bez jednostki notyfikowanej, bez oznakowania CE, bez dokumentacji technicznej i bez osiemnastomiesięcznego rozbiegu.

Jak rozstrzygnąć to w dwadzieścia minut

1. Wypisz swoje systemy AI osobno. Nie produkty - systemy. Chatbot, model rankingowy i wewnętrzny notatnik to trzy pozycje.
2. Dla każdego zapytaj: czyja nazwa jest na nim, gdy trafia na rynek? Twoja oznacza dostawcę. Cudza, a Ty go używasz - podmiot stosujący.
3. Dla każdego zapytaj: czy zmieniliśmy to, do czego służy? Jeśli przekierowałeś system do zastosowania wysokiego ryzyka, prawdopodobnie jesteś teraz jego dostawcą.
4. Osobno zapytaj: czy istotnie zmodyfikowaliśmy model ogólnego przeznaczenia? Tak oznacza sprawdzenie artykułu 53.
5. Zapisz każdą odpowiedź z jednym zdaniem uzasadnienia i opatrz datą.

Ten ostatni krok ludzie pomijają i to on ma wartość. Datowana strona mówiąca "ten system, ta rola, to uzasadnienie" jest dokładnie tym, o co prosi dział prawny korporacyjnego kupującego, gdy wysyła ankietę. To także różnica między "oceniliśmy to" a "założyliśmy".