Τα επίπεδα κινδύνου του AI Act, εξηγημένα.

Ο Κανονισμός για την ΤΝ δεν ρυθμίζει την «ΤΝ» ως ενιαίο πράγμα. Κατατάσσει τα συστήματα ΤΝ σε τέσσερα επίπεδα ανάλογα με τον κίνδυνο που ενέχει η χρήση τους για τους ανθρώπους, και το επίπεδο καθορίζει τι πρέπει να κάνετε και έως πότε. Τα περισσότερα προϊόντα καταλήγουν στα δύο χαμηλότερα. Η δουλειά είναι να ξέρετε ποιο είναι το δικό σας και να μπορείτε να το τεκμηριώσετε.

Το επίπεδο ακολουθεί τη χρήση, όχι την τεχνολογία. Το ίδιο μοντέλο μπορεί να είναι ελάχιστου κινδύνου σε ένα φίλτρο spam και υψηλού κινδύνου όταν κατατάσσει υποψηφίους για μια θέση εργασίας. Περάστε ένα σύστημα από τον δωρεάν έλεγχο των 2 λεπτών για να δείτε πού πιθανότατα ανήκει.

Τα τέσσερα επίπεδα με μια ματιά

Μη αποδεκτός κίνδυνος: απαγορευμένες πρακτικές

Το άρθρο 5 απαριθμεί πρακτικές που ο Κανονισμός θεωρεί σαφή απειλή για την ασφάλεια ή τα θεμελιώδη δικαιώματα. Σε αυτές περιλαμβάνονται η κοινωνική βαθμολόγηση που οδηγεί σε άδικη μεταχείριση, η αναγνώριση συναισθημάτων στον χώρο εργασίας και στην εκπαίδευση (εκτός για ιατρικούς λόγους ή λόγους ασφάλειας), η μη στοχευμένη συλλογή εικόνων προσώπων για τη δημιουργία βάσεων αναγνώρισης προσώπων, η χειραγώγηση που εκμεταλλεύεται τα τρωτά σημεία των ανθρώπων και η πρόβλεψη εγκλημάτων αποκλειστικά βάσει κατάρτισης προφίλ. Απαγορεύεται επίσης, με στενές εξαιρέσεις, η εξ αποστάσεως βιομετρική ταυτοποίηση σε πραγματικό χρόνο σε δημόσιους χώρους για σκοπούς επιβολής του νόμου.

Για μια απαγορευμένη πρακτική δεν υπάρχει δρόμος συμμόρφωσης: καμία τεκμηρίωση δεν την καθιστά νόμιμη. Οι απαγορεύσεις ισχύουν από τις 2 Φεβρουαρίου 2025 και οι αρχές μπορούν να επιβάλλουν πρόστιμα από τις 2 Αυγούστου 2026. Αν μια λειτουργία πλησιάζει κάποια από αυτές, αξίζει μια εξειδικευμένη αξιολόγηση πριν από την κυκλοφορία.

Υψηλός κίνδυνος: επιτρέπεται, με τις βαρύτερες υποχρεώσεις

Ένα σύστημα είναι υψηλού κινδύνου με έναν από δύο τρόπους. Είτε χρησιμοποιείται σε έναν από τους οκτώ τομείς του παραρτήματος III, όπως οι προσλήψεις και η διαχείριση εργαζομένων, η πιστοληπτική ικανότητα, η εκπαίδευση, η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, η βιομετρία ή οι υποδομές ζωτικής σημασίας. Είτε αποτελεί κατασκευαστικό στοιχείο ασφαλείας προϊόντος που καλύπτεται ήδη από την ενωσιακή νομοθεσία για τα προϊόντα, όπως μηχανήματα ή ιατροτεχνολογικά προϊόντα (παράρτημα I).

Το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς πέφτει στους παρόχους συστημάτων υψηλού κινδύνου: σύστημα διαχείρισης κινδύνων, διακυβέρνηση δεδομένων, τεχνική τεκμηρίωση, καταγραφή συμβάντων, ανθρώπινη εποπτεία, ακρίβεια και κυβερνοασφάλεια, σύστημα διαχείρισης ποιότητας, αξιολόγηση της συμμόρφωσης, σήμανση CE και καταχώριση στη βάση δεδομένων της ΕΕ. Οι φορείς εφαρμογής έχουν δικές τους, ελαφρύτερες υποχρεώσεις, όπως να χρησιμοποιούν το σύστημα σύμφωνα με τις οδηγίες του και να αναθέτουν την ανθρώπινη εποπτεία.

Μετά τη δέσμη Omnibus του Ιουνίου 2026, οι υποχρεώσεις αυτές ισχύουν από τις 2 Δεκεμβρίου 2027 για τα συστήματα του παραρτήματος III και από τον Αύγουστο του 2028 για τα προϊόντα του παραρτήματος I. Μετάθεση δεν σημαίνει απόσταση: η εργασία συμμόρφωσης διαρκεί ρεαλιστικά 12 έως 18 μήνες.

Περιορισμένος κίνδυνος: ενημερώστε όταν εμπλέκεται ΤΝ

Το άρθρο 50 καλύπτει την ΤΝ που αλληλεπιδρά με ανθρώπους ή παράγει περιεχόμενο. Οι υποχρεώσεις αφορούν τη διαφάνεια, όχι τον τρόπο κατασκευής του συστήματος:

• Τα chatbots και οι φωνητικοί βοηθοί πρέπει να ενημερώνουν τους ανθρώπους ότι συνομιλούν με ΤΝ, εκτός αν αυτό είναι προφανές. Ισχύει από τις 2 Αυγούστου 2026.
• Οι πάροχοι παραγωγικών συστημάτων πρέπει να σημαίνουν το συνθετικό κείμενο, τις εικόνες, τον ήχο και το βίντεο σε μηχαναγνώσιμη μορφή, από τις 2 Δεκεμβρίου 2026.
• Οι φορείς εφαρμογής πρέπει να γνωστοποιούν τα deepfakes, καθώς και κείμενο που παράγεται από ΤΝ και δημοσιεύεται για την ενημέρωση του κοινού σε θέματα δημόσιου ενδιαφέροντος, εκτός αν το έχει ελέγξει άνθρωπος που φέρει τη συντακτική ευθύνη.

Για τα περισσότερα chatbots αρκεί μία φράση στον χαιρετισμό. Ο οδηγός για το άρθρο 50 καλύπτει τη διατύπωση και τη θέση της ειδοποίησης, και αυτός εδώ το πότε ένα chatbot είναι κάτι περισσότερο από περιορισμένος κίνδυνος.

Ελάχιστος κίνδυνος: γραμματισμός στην ΤΝ και λίγα ακόμη

Εδώ ανήκουν τα φίλτρα spam, οι προτάσεις προϊόντων, η αναζήτηση και τα περισσότερα εσωτερικά εργαλεία. Ο Κανονισμός δεν προσθέτει ειδικές υποχρεώσεις για αυτό το επίπεδο. Μία υποχρέωση όμως ισχύει ανεξάρτητα από το επίπεδο: σύμφωνα με το άρθρο 4, πάροχοι και φορείς εφαρμογής πρέπει να λαμβάνουν μέτρα ώστε όσοι αναπτύσσουν ή χρησιμοποιούν το σύστημα να διαθέτουν επαρκές επίπεδο γραμματισμού στην ΤΝ. Ισχύει από τις 2 Φεβρουαρίου 2025. Άλλοι νόμοι, όπως ο ΓΚΠΔ, ισχύουν κανονικά.

Πώς κρίνεται το επίπεδό σας

Τέσσερις ερωτήσεις, με αυτή τη σειρά, λύνουν τις περισσότερες περιπτώσεις.

1. Ποιος είναι ο ρόλος σας; Οι πάροχοι, που αναπτύσσουν ένα σύστημα ή το διαθέτουν στην αγορά με το δικό τους όνομα, έχουν τις περισσότερες υποχρεώσεις. Οι φορείς εφαρμογής, που χρησιμοποιούν ένα σύστημα υπό τη δική τους ευθύνη, έχουν λιγότερες. Πάροχος ή φορέας εφαρμογής;
2. Για ποιο σκοπό χρησιμοποιείται το σύστημα; Το επίπεδο το καθορίζει ο επιδιωκόμενος σκοπός, όχι το μοντέλο ή ο προμηθευτής της τεχνολογίας. Συγκρίνετέ τον πρώτα με τις απαγορεύσεις του άρθρου 5: αν μια πρακτική απαγορεύεται, τίποτε άλλο δεν έχει σημασία.
3. Περιλαμβάνεται αυτή η χρήση στο παράρτημα III, ή είναι η ΤΝ κατασκευαστικό στοιχείο ασφαλείας ρυθμιζόμενου προϊόντος; Αν δεν ισχύει τίποτα από τα δύο, το σύστημα δεν είναι υψηλού κινδύνου.
4. Εφαρμόζεται η εξαίρεση του άρθρου 6(3); Ένα σύστημα του παραρτήματος III δεν είναι υψηλού κινδύνου αν εκτελεί μόνο μια περιορισμένη διαδικαστική ή προπαρασκευαστική εργασία, βελτιώνει το αποτέλεσμα μιας ήδη ολοκληρωμένης ανθρώπινης δραστηριότητας ή εντοπίζει μοτίβα σε αποφάσεις χωρίς να αντικαθιστά την ανθρώπινη αξιολόγηση, και δεν προβαίνει σε κατάρτιση προφίλ προσώπων. Ο πάροχος που στηρίζεται στην εξαίρεση πρέπει να τεκμηριώσει αυτή την αξιολόγηση. Πώς λειτουργεί η εξαίρεση.

Στη συνέχεια ελέγξτε χωριστά το άρθρο 50. Οι υποχρεώσεις διαφάνειάς του προστίθενται σε οποιοδήποτε επίπεδο, οπότε ένα chatbot προσλήψεων μπορεί να είναι υψηλού κινδύνου και παρ' όλα αυτά να πρέπει να δηλώνει ότι είναι ΤΝ.

Μοντέλα ΤΝ γενικού σκοπού: ξεχωριστή διαδρομή

Τα μοντέλα ΤΝ γενικού σκοπού, δηλαδή τα μεγάλα μοντέλα πίσω από τα περισσότερα προϊόντα ΤΝ, ρυθμίζονται χωριστά από τα τέσσερα επίπεδα. Οι πάροχοί τους έχουν υποχρεώσεις βάσει του άρθρου 53, μεταξύ άλλων τεχνική τεκμηρίωση, πληροφορίες για τις εταιρείες που χτίζουν πάνω στο μοντέλο, πολιτική για τα πνευματικά δικαιώματα και σύνοψη του περιεχομένου εκπαίδευσης. Ισχύουν από τις 2 Αυγούστου 2025.

Αν καλείτε ένα μοντέλο μέσω API ή χτίζετε πάνω του με prompts και ανάκτηση πληροφοριών, πολύ πιθανόν δεν είστε ο πάροχός του. Το δικό σας προϊόν κατατάσσεται στα τέσσερα επίπεδα όπως κάθε άλλο σύστημα ΤΝ. Αυτό μπορεί να αλλάξει με ουσιώδη τροποποίηση του μοντέλου.

Τι συμβαίνει αν κάνετε λάθος

Τα πρόστιμα εξαρτώνται από την υποχρέωση που παραβιάστηκε. Βάσει του άρθρου 99, οι απαγορευμένες πρακτικές επισύρουν πρόστιμα έως 35 εκατ. € ή 7% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών· οι περισσότερες άλλες υποχρεώσεις, μεταξύ αυτών το άρθρο 50 και οι υποχρεώσεις υψηλού κινδύνου, έως 15 εκατ. € ή 3%· η παροχή ανακριβών ή παραπλανητικών πληροφοριών στις αρχές, έως 7,5 εκατ. € ή 1%. Για τις μεγάλες επιχειρήσεις ανώτατο όριο είναι το υψηλότερο από τα δύο ποσά· για τις ΜμΕ και τις νεοφυείς, το χαμηλότερο (άρθρο 99(6)).

Πρόκειται για ανώτατα όρια, όχι για τιμοκατάλογο: οι αρχές σταθμίζουν τη σοβαρότητα της παράβασης, αν ήταν εκ προθέσεως ή από αμέλεια και τι κάνατε για να περιορίσετε τις συνέπειες. Μια χρονολογημένη, τεκμηριωμένη αυτοαξιολόγηση είναι πιθανότατα καλύτερη θέση από το να μην έχετε κοιτάξει ποτέ. Ο οδηγός για τα πρόστιμα κάνει τους υπολογισμούς με πραγματικά νούμερα.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσα επίπεδα κινδύνου έχει ο AI Act;

Τέσσερα για τα συστήματα ΤΝ: μη αποδεκτός (απαγορευμένος), υψηλός, περιορισμένος και ελάχιστος. Τα μοντέλα ΤΝ γενικού σκοπού ρυθμίζονται σε ξεχωριστή διαδρομή, βάσει του άρθρου 53, δίπλα στα επίπεδα και όχι μέσα σε αυτά.

Ποιος αποφασίζει σε ποιο επίπεδο ανήκει το σύστημά μου;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, εσείς. Δεν υπάρχει προηγούμενη έγκριση: οι πάροχοι κατατάσσουν μόνοι τους τα συστήματά τους, και πολλά συστήματα υψηλού κινδύνου αυτοαξιολογούνται επίσης, ενώ μόνο ορισμένα χρειάζονται κοινοποιημένο οργανισμό. Οι αρχές εποπτείας της αγοράς μπορούν να ελέγξουν την κατάταξη αργότερα, γι' αυτό αξίζει να καταγράψετε γραπτώς το σκεπτικό σας.

Μπορεί ένα σύστημα ΤΝ να ανήκει σε περισσότερα από ένα επίπεδα;

Ναι. Οι υποχρεώσεις διαφάνειας του άρθρου 50 προστίθενται στα επίπεδα, οπότε ένα εργαλείο προσλήψεων υψηλού κινδύνου με διεπαφή chatbot πιθανότατα οφείλει τόσο τις υποχρεώσεις υψηλού κινδύνου όσο και τη γνωστοποίηση για το chatbot. Διαφορετικές λειτουργίες του ίδιου προϊόντος μπορεί επίσης να ανήκουν σε διαφορετικά επίπεδα.

Είναι ένα chatbot εξυπηρέτησης πελατών υψηλού κινδύνου;

Συνήθως όχι. Ένα chatbot που απαντά σε ερωτήσεις πελατών είναι κατά κανόνα περιορισμένου κινδύνου: πρέπει να ενημερώνει ότι οι άνθρωποι μιλούν με ΤΝ. Μπορεί να γίνει υψηλού κινδύνου αν χρησιμοποιείται για σκοπό του παραρτήματος III, όπως η διαλογή υποψηφίων ή οι αποφάσεις για την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες.

Ο ελάχιστος κίνδυνος σημαίνει καμία υποχρέωση;

Όχι ακριβώς. Ο γραμματισμός στην ΤΝ του άρθρου 4 ισχύει ανεξάρτητα από το επίπεδο, από τις 2 Φεβρουαρίου 2025. Άλλοι νόμοι, όπως ο ΓΚΠΔ και το δίκαιο προστασίας των καταναλωτών, ισχύουν κανονικά.

Πότε ισχύουν οι υποχρεώσεις υψηλού κινδύνου;

Από τις 2 Δεκεμβρίου 2027 για τα συστήματα του παραρτήματος III και από τον Αύγουστο του 2028 για την ΤΝ σε ρυθμιζόμενα προϊόντα (παράρτημα I), αφού η δέσμη Omnibus του Ιουνίου 2026 τις μετέθεσε. Οι απαγορεύσεις του άρθρου 5 και οι υποχρεώσεις διαφάνειας του άρθρου 50 δεν μετατέθηκαν.